Shloka 983
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
कालो हरति सम्प्राप्तो नदीवेग इव द्रुमम् “जैसे नदीका वेग सहसा बढ़कर किनारेके वृक्षका हरण कर लेता है। उसी प्रकार “यह आज करूँगा और वह कल पूरा करूँगा।” ऐसा कहनेवाले पुरुषका काल सहसा आकर हरण कर लेता है
kālo harati samprāpto nadī-vega iva drumam |
เมื่อกาลมาถึง มันย่อมพัดพาไปดุจกระแสน้ำที่พลันเชี่ยวกรากแล้วกวาดต้นไม้ริมตลิ่ง ฉันนั้นเอง ชายผู้พร่ำว่า “วันนี้จะทำสิ่งนี้ พรุ่งนี้จะทำสิ่งนั้นให้เสร็จ” ย่อมถูกกาลฉวยเอาไปโดยฉับพลัน
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not rely on postponement. Life is uncertain, and when Time (death) arrives it can take one away abruptly; therefore one should act with urgency in dharma and meaningful duties.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma is advising Yudhiṣṭhira through moral counsel. Here he uses a vivid simile—an unexpected river surge uprooting a tree—to warn that Time can suddenly end a person’s plans.