Shloka 743
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
कि कत्थसे मां कि च त्वं कालेन निरपत्रप: । इन्द्र! हम कैसे हैं
kiṁ katthase māṁ kiṁ ca tvaṁ kālena nirapatrapaḥ | indra! vayaṁ kīdṛśāḥ sma iti tvam eva suṣṭhu jānāsi | vāsava! ahaṁ tvāṁ bhṛśaṁ jānāmi; tathāpi tvaṁ lajjāṁ tilāñjaliṁ dattvā mama purato vṛthā ātmaślāghāṁ kim iti karoṣi | vastutaḥ kāla eva etat sarvaṁ kārayati |
ภีษมะกล่าวว่า “เหตุใดเจ้าจึงโอ้อวดต่อหน้าเรา? และเหตุใดเจ้าจึงกล่าววาจาเช่นนี้อย่างไร้ความละอาย ภายใต้แรงบีบคั้นของกาล (กาลเวลา)? โอ้พระอินทร์ เจ้าย่อมรู้ดีว่าเราทั้งหลายเป็นคนเช่นไร โอ้วาสวะ เราก็รู้จักเจ้าถ่องแท้เช่นกัน; ถึงกระนั้นเจ้ากลับละทิ้งความละอาย แล้วสรรเสริญตนเองอย่างไร้ประโยชน์ต่อหน้าเรา แท้จริงแล้ว กาลเท่านั้นที่บันดาลให้สิ่งทั้งปวงเป็นไปดังนี้”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Pride and self-glorification are ethically hollow; one should retain modesty and recognize that outcomes are often driven by Kāla (Time/fate), not merely personal prowess.
Bhishma rebukes Indra for boasting. He reminds Indra that both know each other’s true nature and that Indra’s shameless self-praise is pointless, because the larger force of Time is what is bringing events to pass.