Shloka 56
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
तस्यैश्वर्य च धैर्य च व्यवसायश्न कर्मसु । तात! जो बुद्धिमान मनुष्य सदा सात््विक वृत्तिका सहारा लिये रहता है। उसीको एऐश्वर्य और धैर्यकी प्राप्ति होती है तथा वही सम्पूर्ण कर्मोंमें उद्योगशील होता है,सर्वे: क्रतुशतैरिष्टं न त्वमेक: शतक्रतु:ः
tasya aiśvaryaṃ ca dhairyaṃ ca vyavasāyaś ca karmasu | tāta, yo buddhimān manuṣyaḥ sadā sāttvika-vṛttikā-sahāraṃ līyate, tasyaiva aiśvarya-dhairya-prāptir bhavati, sa eva ca sarva-karmasu udyogaśīlaḥ | sarvaiḥ kratuśatair iṣṭaṃ na tvam ekaḥ śatakratuḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “จากสิ่งนั้น (ความเป็นสาตตวิก) จึงบังเกิดอำนาจ ความกล้าหาญมั่นคง และความมุ่งมั่นในกิจการทั้งปวง ลูกเอ๋ย ผู้มีปัญญาผู้ยึดมั่นในวิถีสาตตวิกอยู่เสมอเท่านั้น ย่อมได้ความรุ่งเรืองแท้และความอดทนมั่นคง และผู้นั้นเท่านั้นย่อมขยันขันแข็งในหน้าที่ทุกประการ หลายคนได้ประกอบครตุถึงร้อยครั้งแล้ว; เจ้ามิใช่ผู้เดียวที่เป็น ‘ศตกรตุ’”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma links lasting prosperity (aiśvarya), courage (dhairya), and effective resolve in work (vyavasāya) to a sustained sāttvika disposition—purity, balance, and clarity in conduct. He also cautions against pride in ritual achievement by noting that many have performed great sacrifices; virtue is measured by inner quality and steady effort, not by boastful comparison.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising the listener (addressed as ‘tāta’) on ethical foundations for life and rule. He emphasizes inner temperament as the source of strength and success, and he undercuts self-importance connected with sacrificial prestige by invoking the epithet ‘Śatakratu’ (Indra) and reminding that such feats are not unique.