Shloka 42
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
इदं तु लब्ध्वा संस्थानमात्मानं बहु मन्यसे । सर्वभूतभवं देवं ब्रह्माणमिव शाश्वतम्,तुम इस शरीरको पाकर समस्त प्राणियोंको जन्म देनेवाले सनातन देव भगवान् ब्रह्माजीकी भाँति अपनेको बहुत बड़ा मानते हो; किंतु तुम्हारा यह इन्द्रपद आजतक (किसीके लिये भी) अविचल या अनन्त कालतक रहनेवाला नहीं सिद्ध हुआ--इसपर कितने ही आये और चले गये। केवल तुम्हीं अपनी मूढ़बुद्धिके कारण इसे अपना मानते हो
idaṁ tu labdhvā saṁsthānam ātmānaṁ bahu manyase | sarvabhūtabhavaṁ devaṁ brahmāṇam iva śāśvatam ||
ครั้นได้ตำแหน่งและสภาพกายนี้แล้ว เจ้ายกตนสูงนัก—ประหนึ่งเป็นพระพรหม ผู้เป็นเทพนิรันดร์และบ่อเกิดแห่งสรรพสัตว์ แต่ความเป็นอินทรานี้ไม่เคยพิสูจน์ว่าแน่นอนหรือยืนยาวชั่วกาลนานเลย—ผู้มากมายได้ครองแล้วก็จากไป มีแต่ด้วยปัญญาที่หลงมัวเท่านั้นที่เจ้าคิดว่าเป็นของเจ้าแท้จริง
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Power and status are impermanent; pride based on office or bodily circumstance is delusion. One should cultivate humility and discernment, remembering that even the highest positions pass from one holder to another.
Bhishma admonishes a proud ruler (implicitly one who identifies with a high office such as Indra-like lordship), warning that such supremacy is not eternal. He contrasts the hearer’s self-exaltation with Brahmā’s truly cosmic role, to expose the hearer’s mistaken self-importance.