Shloka 29
काल:काले नयति मां त्वां च कालो नयत्ययम् । तेनाहं त्वं यथा नाद्य त्वं चापि न यथा वयम्,काल ही मुझे कुसमयकी ओर ले जा रहा है और यह काल ही तुम्हें अच्छे दिन दिखा रहा है; इसलिये आज जैसे तुम हो, वैसा मैं नहीं हूँ और जैसे हमलोग हैं, वैसे तुम नहीं हो
kālaḥ kāle nayati māṁ tvāṁ ca kālo nayaty ayam | tenāhaṁ tvaṁ yathā nādya tvaṁ cāpi na yathā vayam ||
กาลเวลาในวาระของตนพาข้าพเจ้าไป และกาลเวลาเดียวกันนี้ก็พาท่านไปด้วย เพราะฉะนั้นวันนี้ข้าพเจ้าไม่เป็นดังท่าน และท่านก็ไม่เป็นดังพวกเรา—กาลให้ท่านพบวันอันเป็นมงคล แต่ดึงข้าพเจ้าไปสู่ความวิบัติ
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that Kāla (Time) governs human circumstances: prosperity and adversity are not fixed personal qualities but conditions produced by time. This encourages humility in success and patience in hardship, aligning ethical conduct with an awareness of impermanence.
Bhishma, speaking in the Shanti Parva discourse, contrasts his present condition with that of his listener, explaining that the difference is not merely personal merit or power but the turning of Time, which elevates one and diminishes another.