Shloka 1006
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
जीवितं जीवलोकस्य कालेनागम्य नीयते । “धन और भोग नष्ट हो जाते हैं। स्थान और ऐश्वर्य छिन जाता है तथा इस जीव-जगतके जीवनको भी काल आकर हर ले जाता है
jīvitaṃ jīvalokasya kālenāgamya nīyate |
ภีษมะกล่าวว่า—ชีวิตของสรรพสัตว์ทั้งปวงในโลกแห่งชีวิตนี้ ย่อมถูกกาล (เวลา) พัดพาไปเมื่อกาลมาถึง ทรัพย์และความเสพสุขย่อมเสื่อมสูญ ตำแหน่งและอำนาจอธิปไตยย่อมถูกช่วงชิง และในที่สุดแม้ชีวิตเองก็มิอาจพ้นมือกาลได้ เพราะฉะนั้นอย่ายึดติดในอำนาจและทรัพย์สินอันไม่เที่ยง แต่จงหันใจสู่ธรรมะและสิ่งที่ดำรงอยู่เหนือความแปรเปลี่ยน
भीष्म उवाच
Educational Q&A
All worldly attainments—wealth, pleasure, status, and even life—are impermanent and are ultimately taken by Kāla (Time). The ethical implication is to cultivate detachment and prioritize dharma and inner steadiness over transient power and possessions.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on righteous living after the war. Here he emphasizes the inevitability of Time’s power, using it to counsel sobriety, humility, and a dharma-centered life.