Shloka 20
न मन्त्रबलवीर्येण प्रज्ञया पौरुषेण च | न शीलेन न वृत्तेन तथा नैवार्थसम्पदा । अलभ्यं लभते मर्त्यस्तत्र का परिदेवना
na mantrabalavīryeṇa prajñayā pauruṣeṇa ca | na śīlena na vṛttena tathā naivārthasampadā | alabhyaṃ labhate martyas tatra kā paridevanā ||
ภีษมะกล่าวว่า— สิ่งที่แท้จริงแล้วมิอาจได้มา มนุษย์ย่อมมิอาจได้ด้วยกำลังมนตร์ มิใช่ด้วยเรี่ยวแรงและความกล้าหาญ มิใช่ด้วยปัญญาและความเพียรพยายาม; แม้ด้วยศีลธรรม ความประพฤติชอบ หรือทรัพย์สมบัติก็มิอาจได้ เมื่อมิอาจได้แล้ว จะคร่ำครวญไปไย
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches acceptance and non-lamentation: if something is inherently unattainable, no combination of spiritual means (mantras), physical power, intelligence, moral excellence, disciplined conduct, or wealth can secure it; therefore grief over it is irrational and should be relinquished.
In the Śānti Parva’s instruction-setting, Bhīṣma continues advising on dharma and inner steadiness, offering a consolatory principle aimed at reducing sorrow: recognize the limits of human agency and cease lamenting what cannot be obtained.