Shloka 15
कालनिर्णयः, युगधर्मवर्णनम्, सृष्टिक्रमश्च
Time-Reckoning, Yuga-Dharma, and the Sequence of Creation
हत्वा जित्वा च मघवन् यः कश्ित् पुरुषायते । अकर्ता होव भवति कर्ता होव करोति तत्
hatvā jitvā ca maghavan yaḥ kaścit puruṣāyate | akartā hova bhavati kartā hova karoti tat, maghavan ||
ศักระตรัสว่า “โอ้มฆวัน ผู้ใดฆ่าหรือพิชิตแล้วอวดอ้างกำลังบุรุษของตน ผู้นั้นแท้จริงมิใช่ผู้กระทำกรรมนั้น เพราะผู้กระทำที่แท้คือผู้สร้างโลก—พระผู้เป็นเจ้าสูงสุด—พระองค์เท่านั้นที่บันดาลให้กรรมนั้นสำเร็จ”
श॒क्र उवाच
Educational Q&A
The verse critiques egoistic doership: taking pride in killing or victory as ‘my prowess’ is a delusion. True agency belongs to the supreme ordainer; therefore one should act without arrogance, recognizing a higher causality behind outcomes.
Śakra (Indra), addressed as Maghavan, delivers an ethical reflection: even in contexts of battle or conquest, a person who boasts of personal heroism is not the real author of success; the ultimate doer is the Lord who governs the world.