Shloka 6
तेजो दमेन धप्रियते तन्न तीक्ष्णोडधिगच्छति । अमित्रांश्व बहुन् नित्यं पृथगात्मनि पश्यति,दमसे ही तेजको धारण किया जाता है, जिसमें दमका अभाव है, वह तीव्र कामवाला रजोगुणी पुरुष उस तेजको नहीं धारण कर सकता और सदा काम, क्रोध आदि बहुत-से शत्रुओंको अपनेसे पृथक् अनुभव करता है
tejo damena dhriyate tan na tīkṣṇo ’dhigacchati | amitrāṁś ca bahūn nityaṁ pṛthag ātmani paśyati ||
ภีษมะกล่าวว่า—เดชและพลังภายในตั้งมั่นได้ด้วย “ทมะ” คือความสำรวมตน; ผู้ที่คมกร้าว ใจร้อน และไร้ความยับยั้ง ย่อมไม่อาจทรงรัศมีนั้นไว้ได้จริง. ผู้ถูกคุณรชัสครอบงำย่อมเห็นกาม โกรธ และศัตรูอื่น ๆ มากมายว่าเป็นสิ่งแยกจากตนอยู่เสมอ จึงแตกแยกภายในและอ่อนแอ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True tejas (inner radiance and strength) is preserved by dama (self-restraint). Without restraint, a person becomes driven by passion and harshness, loses inner stability, and experiences desire, anger, and similar impulses as hostile forces that overpower the self.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma and inner discipline. Here he explains that moral-spiritual power is not mere intensity; it depends on restraint, and lack of restraint leads to continual conflict with one’s own inner ‘enemies’.