Shloka 38
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
यद् यदागमसंयुक्त न कृच्छुमनुपश्यति । अथ तत्राप्युपादत्ते तमोडव्यक्तमिवानृतम्
yad yad āgama-saṁyuktaṁ na kṛcchram anupaśyati | atha tatrāpy upādatte tamoḍa-vyaktam ivānṛtam ||
ภีษมะกล่าวว่า “ภาวะใดที่ประกอบด้วยร่องรอยแห่งประสบการณ์เดิม ผู้นั้นย่อมไม่เห็นความลำบากว่าเป็นความลำบาก และแม้ในภาวะนั้นก็ยังยึดเอาความพอใจอันเป็นเท็จ—ถูกตมัสปกคลุม เลือนรางประหนึ่งยังไม่ปรากฏ. เพราะฉะนั้นในยามหลับลึก เขาจึงไม่ประสบทุกข์ที่มีอยู่ใกล้ตัวดุจประจักษ์ และยังเสวย ‘สุข’ อันลวงซึ่งเกิดจากตมัสอยู่ด้วย”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That the mind can fail to recognize suffering when it is veiled by tamas and habitual impressions; even in deep sleep one may ‘experience’ a kind of false, indistinct contentment that is not true well-being.
In the Śānti Parva’s instruction, Bhīṣma continues teaching about the nature of mind and experience, using sleep/dream imagery to show how delusion can make hardship seem absent and can present an illusory sense of ease.