Shloka 24
Vimokṣa-niścaya: Pañcaśikha’s Analysis of Aggregates, Guṇas, and Tyāga (मोक्षनिर्णयः)
दोषाणामेवमादीनां परीक्ष्य गुरुलाघवम् । विमृशेदात्मसंस्थानमेकैकमनुसंततम्
doṣāṇām evam-ādīnāṁ parīkṣya guru-lāghavam | vimṛśed ātma-saṁsthānam ekaikam anusantatam ||
เมื่อพิจารณาความหนักและความเบา—คือความร้ายแรงและความเล็กน้อย—ของโทษเหล่านี้และโทษอื่นที่คล้ายกันแล้ว บุคคลพึงใคร่ครวญสภาพภายในของตนอย่างต่อเนื่อง ตรวจดูโทษแต่ละข้อทีละข้อว่า มีอยู่ในตนหรือไม่ และหากมี ก็มีมากน้อยเพียงใด. ด้วยการตรวจตราตนเองอย่างสม่ำเสมอนี้ พึงพยายามให้พ้นจากมลทินทั้งปวง.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
To assess moral faults by their relative seriousness and then engage in sustained, item-by-item self-scrutiny—checking whether each fault exists in oneself and in what measure—so that one can deliberately work toward freedom from those defects.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and right conduct, Bhishma continues advising the listener on ethical cultivation: after identifying various doṣas (faults), one must evaluate their gravity and then turn the inquiry inward through continuous self-assessment.