Shloka 136
Vyaktāvyakta-Viveka and Nivṛtti as Paramā Gati
Manifest–Unmanifest Discrimination and the Supreme Path of Withdrawal
त्रैलोक्यं सर्वभूतेशे चक्रवत्परिवर्तते । तुम भी यह सब सुननेके योग्य अधिकारी हो; अतः भगवान् श्रीकृष्णका जो कल्याणमय उत्कृष्ट माहात्म्य है, उसे सुनो। यह जो सृष्टि-प्रलयरूप अनादि, अनन्त कालचक्र है, वह श्रीकृष्णका ही स्वरूप है। सर्वभूतेश्वर श्रीकृष्णमें ये तीनों लोक चक्रकी भाँति घूम रहे हैं
trailokyaṁ sarvabhūteśe cakravat parivartate |
ภีษมะกล่าวว่า “ท่านสมควรแก่การสดับสิ่งนี้; เพราะฉะนั้นจงฟังมหิมาอันเป็นมงคลและสูงสุดของพระภควาน ศรีกฤษณะ. กงล้อแห่งกาลอันไร้ต้นกำเนิดและไร้ที่สุด ซึ่งปรากฏเป็นการสร้างและการล่มสลาย นั่นแลคือสภาวะของพระองค์เอง; และภายในศรีกฤษณะ ผู้เป็นเจ้าแห่งสรรพสัตว์ ไตรโลกย่อมหมุนเวียนไม่ขาดสายดุจล้อ”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Kṛṣṇa is presented as the cosmic Lord in whom the entire universe and the cyclical wheel of time (creation and dissolution) operate; recognizing this inspires reverence, devotion, and a dharmic perspective on impermanence and cosmic order.
Bhīṣma, instructing the listener in Śānti Parva, introduces Kṛṣṇa’s supreme majesty and frames the cosmos as revolving within Him, emphasizing His role as the ground of all worlds and the cycle of time.