Shloka 26
Doṣa-Parīkṣā and Guṇa-Viveka
Examination of Faults and Discernment of the Guṇas
धर्मादुत्कृष्यते श्रेयस्तथाश्रेयोडप्यधर्मत: । रागवान् प्रकृतिं होति विरक्तो ज्ञानवान् भवेत्,धर्म करनेसे श्रेयकी वृद्धि होती है और अधर्म करनेसे मनुष्यका अकल्याण होता है। विषयासक्त पुरुष प्रकृतिको प्राप्त होता है और विरक्त आत्मज्ञान प्राप्त करके मुक्त हो जाता है
dharmād utkr̥ṣyate śreyas tathāśreyo 'py adharmataḥ | rāgavān prakr̥tiṁ hoti virakto jñānavān bhavet ||
ภีษมะกล่าวว่า—ด้วยธรรมะ ความเกื้อกูลอันประเสริฐย่อมยกสูงขึ้น; ด้วยอธรรมะ แม้ความเกื้อกูลก็กลับเป็นโทษ. ผู้มีราคะย่อมตกอยู่ใต้อำนาจปรกฤติ; ส่วนผู้วางเฉยไร้ความยึดติดย่อมเป็นผู้มีญาณ และมุ่งสู่โมกษะ
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Dharma increases śreyas (the higher good), while adharma produces aśreyas (harm). Attachment (rāga) binds one to prakṛti and its compulsions; detachment (virāga) supports true knowledge (jñāna), which leads toward freedom.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on right conduct and inner discipline after the war. Here he contrasts the outcomes of dharma versus adharma and links ethical life with the psychological-spiritual shift from attachment to knowledge and liberation.