Shloka 2
Doṣa-Parīkṣā and Guṇa-Viveka
Examination of Faults and Discernment of the Guṇas
भैषज्यमेतद् दुःखस्य यदेतन्नानुचिन्तयेत् । चिन्त्यमानं हि चाभ्येति भूयश्चापि प्रवर्तते,दुःखको दूर करनेके लिये सबसे अच्छी दवा यही है कि उसका चिन्तन छोड़ दिया जाय; क्योंकि चिन्तन करनेसे वह सामने आता है और अधिकाधिक बढ़ता रहता है
bhaiṣajyam etad duḥkhasya yad etan nānucintayet | cintyamānaṃ hi cābhyeti bhūyaś cāpi pravartate ||
นี่แลคือโอสถแห่งความทุกข์—อย่าครุ่นคิดถึงมันซ้ำแล้วซ้ำเล่า; เพราะเมื่อคิดถึงความทุกข์ มันย่อมปรากฏต่อหน้าใจ และยิ่งทวีเพิ่มขึ้น พร้อมทั้งก่อให้เกิดความเคลื่อนไหวหนักยิ่งกว่าเดิม.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that persistent rumination intensifies suffering; the practical remedy is to stop repeatedly dwelling on sorrow, because attention and mental rehearsal make it feel more present and allow it to expand.
In the Śānti Parva’s instruction on right conduct and inner steadiness, Bhīṣma advises Yudhiṣṭhira by offering a concise psychological-ethical counsel: grief is best treated by not continually revisiting it in thought.