Shloka 5
अव्यक्त–व्यक्त–कारणकार्यविवेकः
Avyakta–Vyakta and Causality: Discrimination of Field and Knower
अज्ञानतृप्तो विषयेष्ववगाढो न तृप्यते । अदृष्टवच्च भूतात्मा विषयेभ्यो निवर्तते,जिसको अज्ञानसे ही तृप्ति प्राप्त हो रही है, वह मनुष्य विषयोंके अगाध जलमें सदा डूबा रहकर भी कभी तृप्त नहीं होता। वह जीवात्मा प्रारब्धाधीन हुआ विषय-भोगोंकी इच्छाके कारण बारंबार इस संसारमें आता और जन्म ग्रहण करता है
ajñāna-tṛpto viṣayeṣv avagāḍho na tṛpyate | adṛṣṭa-vac ca bhūtātmā viṣayebhyo nivartate ||
ภีษมะกล่าวว่า—ผู้ที่สำราญใจได้ก็ด้วยอวิชชา แม้จะจมลึกอยู่ในอารมณ์แห่งอินทรีย์ ก็ไม่เคยอิ่มเอมแท้จริง และอาตมันผู้สถิตในกาย ราวกับถูกอำนาจอันมองไม่เห็น (อทฤษฏะ/ปรารภธะ) ขับเคลื่อน ก็หวนกลับไปสู่อารมณ์เหล่านั้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ignorance-based satisfaction is unstable: immersion in sense pleasures does not bring real contentment. Because of the unseen force of past karma and habitual craving, the embodied self keeps returning to objects of enjoyment, perpetuating bondage; true peace requires discernment and restraint.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Bhishma continues advising Yudhishthira about the psychology of desire: the jīva, lacking right knowledge, remains caught in repeated pursuit of pleasures and thus circles within worldly experience rather than attaining lasting fulfillment.