Shloka 16
अव्यक्त–व्यक्त–कारणकार्यविवेकः
Avyakta–Vyakta and Causality: Discrimination of Field and Knower
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिन: । रसवर्ज रसो<प्यस्य परं दृष्टवा निवर्तते,इन्द्रियद्वारा विषयोंको ग्रहण न करनेसे पुरुषके वे विषय तो निवृत्त हो जाते हैं; परंतु उनमें उनकी आसक्ति बनी रहती है। परमात्माका साक्षात्कार कर लेनेपर पुरुषकी वह आसक्ति भी दूर हो जाती है
viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ | rasavarjaṁ raso 'py asya paraṁ dṛṣṭvā nivartate ||
ภีษมะกล่าวว่า—สำหรับผู้ที่งดเว้นจากความเพลิดเพลินทางอินทรีย์ อารมณ์ทั้งหลายย่อมถอยห่างไป; แต่ ‘รส’ คือความติดใจยังคงเหลืออยู่. ครั้นเมื่อได้เห็นความจริงสูงสุดโดยตรง แม้รสที่ตกค้างนั้นก็ย่อมดับสิ้น
भीष्म उवाच
Educational Q&A
External withdrawal from sense-objects can stop indulgence, but the inner ‘taste’ (residual craving) may persist; only direct realization of the Supreme removes that subtle attachment completely.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Bhīṣma teaches that true mastery over the senses is not merely abstinence but the transformation of desire through higher spiritual vision.