Shloka 123
प्रजापतयः देवगणाश्च दिशि-दिशि स्थिताः ऋषयः
Prajāpatis, Deva-Groups, and the Ṛṣis Assigned to the Directions
ब॒हस्पतिरुवाच इष्टं त्वनिष्टं च सुखासुखे च साशीस्त्ववच्छन्दति कर्मभिश्न | बृहस्पतिने कहा--भगवन्! सुख सबको अभीष्ट होता है और दुःख किसीको भी प्रिय नहीं होता। इष्टकी प्राप्ति और अनिष्टके निवारणके लिये जो कामना होती है, वही मनुष्योंसे कर्म करवाती है और उन कर्मोद्वारा उनका मनोरथ पूर्ण करती है; अत: कामनाको आप त्याज्य कैसे बताते हैं?
bṛhaspatir uvāca | iṣṭaṃ tv aniṣṭaṃ ca sukhāsukhe ca sāśīs tv avacchandati karmabhiḥ nṛṇām |
พฤหัสปติกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้ควรเคารพ สุขเป็นสิ่งที่ทุกคนปรารถนา และไม่มีผู้ใดรักทุกข์ ความใคร่ที่จะได้สิ่งอันพึงปรารถนาและขจัดสิ่งอันไม่พึงปรารถนานั่นเองที่ผลักดันมนุษย์ให้กระทำกรรม และด้วยกรรมนั้นความมุ่งหมายของเขาจึงสำเร็จ แล้วเหตุใดท่านจึงกล่าวว่าความปรารถนาควรถูกละทิ้ง?”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a philosophical challenge: desire for pleasure and avoidance of pain are presented as the basic drivers of human action (karma). It questions how desire can be condemned as ‘to be abandoned’ when it appears to be the very force that initiates purposeful conduct and accomplishes aims.
Within Bhīṣma’s discourse, the text reports Bṛhaspati speaking. He argues that people naturally seek the desired (iṣṭa) and avoid the undesired (aniṣṭa), and that this wishing (āśīḥ) propels them into actions that fulfill their objectives—thereby challenging an earlier claim that desire should be renounced.