Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

प्रजापतयः देवगणाश्च दिशि-दिशि स्थिताः ऋषयः

Prajāpatis, Deva-Groups, and the Ṛṣis Assigned to the Directions

कामात्मकाश्छन्दसि कर्मयोगा एभिविंमुक्त: परमश्नुवीत | नानाविधे कर्मपथे सुखार्थी नर: प्रवृत्तो न परं प्रयाति,वेदमें जो कर्मोंके प्रयोग बताये गये हैं, वे प्रायः सकामभावसे युक्त हैं। जो इन कामनाओंसे मुक्त होता है, वही परमात्माको पा सकता है। नाना प्रकारके कर्ममार्गमें सुखकी इच्छा रखकर प्रवृत्त होनेवाला मनुष्य परमात्माको प्राप्त नहीं होता

Bhīṣma uvāca: kāmātmakāś chandasī karmayogā ebhir vimuktaḥ param aśnuvīta | nānāvīdhe karmapathe sukhārthī naraḥ pravṛtto na paraṃ prayāti ||

ภีษมะกล่าวว่า—โยคะแห่งกรรมที่สอนในพระเวท โดยมากถูกขับเคลื่อนด้วยความใคร่ในผล. ผู้ที่หลุดพ้นจากความอยากเช่นนั้นเท่านั้นจึงบรรลุปรมัตถ์. มนุษย์ที่มัวหมกมุ่นอยู่ในหนทางแห่งกรรมอันหลากหลาย ด้วยความมุ่งหวังสุขและรางวัล ย่อมไม่ถึงความจริงสูงสุด.

कामात्मकाश्having desire as their nature; desire-motivated
कामात्मकाश्:
Karta
TypeAdjective
Rootकामात्मक
FormMasculine, Nominative, Plural
छन्दसिin the Veda
छन्दसि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootछन्दस्
FormNeuter, Locative, Singular
कर्मयोगाःapplications/paths of action (ritual-action disciplines)
कर्मयोगाः:
Karta
TypeNoun
Rootकर्मयोग
FormMasculine, Nominative, Plural
एभिःby these
एभिः:
Karana
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
विमुक्तःfreed (released)
विमुक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootवि-मुच्
FormMasculine, Nominative, Singular
परम्the Supreme (highest state)
परम्:
Karma
TypeNoun
Rootपर
FormNeuter, Accusative, Singular
अश्नुवीतmay attain
अश्नुवीत:
Karma
TypeVerb
Rootअश्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
नाना-विधेin the manifold/various
नाना-विधे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootनानाविध
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
कर्मपथेin the path of action
कर्मपथे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकर्मपथ
FormMasculine, Locative, Singular
सुखार्थीseeking pleasure (for the sake of happiness)
सुखार्थी:
Karta
TypeAdjective
Rootसुखार्थिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
नरःa man
नरः:
Karta
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रवृत्तःengaged; set in motion; active
प्रवृत्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्र-वृत्
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
परम्the Supreme (highest goal)
परम्:
Karma
TypeNoun
Rootपर
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रयातिgoes; reaches
प्रयाति:
TypeVerb
Rootप्र-या
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Parasmaipada

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
V
Veda (Chandas)
P
Param/Paramātman (the Supreme)

Educational Q&A

Actions prescribed in the Vedas often become desire-driven when pursued for rewards; liberation requires freedom from craving. Seeking pleasure through diverse forms of action keeps one from attaining the Supreme.

In the Śānti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira on the highest good, contrasting desire-motivated ritual action with the detachment necessary for realizing the Supreme.