Shloka 13
मनुरुवाच — इन्द्रिय-मनः-ज्ञान-क्रमः
Manu on the hierarchy of senses, mind, and knowledge
एतत् सर्वमशेषेण यथोक्तं परिवर्तयेत् । निवृत्तं मार्गमासाद्य व्यक्ताव्यक्तमनाश्रयम्,इन मनोनिग्रह आदि पूर्वोक्त सभी साधनोंका निष्कामभावसे अनुष्ठान करके उन्हें प्रवृत्तिके विपरीत निवृत्तिमार्गमें बदल डाले। निवृत्तिमार्ग तीन तरहका है-व्यक्त, अव्यक्त और अनाश्रय, उस मार्गका आश्रय लेकर स्थिरचित्त हो जाय युधिष्ठिरने पूछा--जो कभी निवृत्त न होनेवाला सनातन अव्यक्त ब्रह्म है, उस गायत्रीके जपमें स्थित रहने-वाला एवं उससे भावित हुआ जापक किस कारणसे यहाँ शरीरमें प्रवेश करता है अर्थात् पुनर्जन्म ग्रहण करता है? ।। भीष्म उवाच दुष्प्रज़्ैनेन निरया बहव: समुदाहता: । प्रशस्तं जापकत्वं च दोषाश्रैते तदात्मका:
etad sarvam aśeṣeṇa yathoktaṁ parivartayet | nivṛttaṁ mārgam āsādya vyaktāvyaktam anāśrayam || duṣprajñena nirayā bahavaḥ samudāhṛtāḥ | praśastaṁ jāpakatvaṁ ca doṣāśrayate tad-ātmakaḥ ||
พึงปฏิบัติสรรพวินัยที่กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ทั้งหมดโดยไร้ความเห็นแก่ตน แล้วแปรเปลี่ยนเสียโดยสิ้นเชิง—หันจากทางแห่งการกระทำภายนอกเข้าสู่ทางแห่งนิวฤตติ (การสละคืน). เมื่ออาศัยทางนิวฤตตินั้น—ซึ่งกล่าวว่าเกี่ยวเนื่องกับสิ่งปรากฏ สิ่งไม่ปรากฏ และความไร้ที่พึ่ง—พึงทำจิตให้มั่นคง. ภีษมะกล่าวว่า แต่เมื่อปัญญาบกพร่อง ก็มีคติอันเป็นนรกมากมายถูกประกาศไว้; แม้ภาวะแห่งการเป็นผู้ทำชปะซึ่งน่าสรรเสริญ ก็ย่อมมัวหมองเพราะอาศัยโทษทั้งหลาย และผู้ปฏิบัติก็ถูกหล่อหลอมตามโทษเหล่านั้นเอง.
भीष्म उवाच