Shloka 8
भोजनके बाद हाथ धोकर उठे। रातको भीगे पैर न सोये। देवर्षि नारद इसीको सदाचारका लक्षण कहते हैं ।। शुचिं देशमनड्वाहं देवगोष्ठं चतुष्पथम् । ब्राह्मणं धार्मिकं चैत्यं नित्यं कुर्यात् प्रदक्षिणम्,यज्ञशाला आदि पवित्र स्थान, बैल, देवालय, चौराहा, ब्राह्मण, धर्मात्मा मनुष्य तथा चैत्य (देवसम्बन्धी वृक्ष)--इनको सदा दाहिने करके चले। गृहस्थ पुरुषको घरमें अतिथियों, सेवकों और स्वजनोंके लिये भी एक-सा भोजन बनवाना श्रेष्ठ माना गया है
śuciṁ deśam anaḍvāhaṁ devagoṣṭhaṁ catuṣpatham | brāhmaṇaṁ dhārmikaṁ caityaṁ nityaṁ kuryāt pradakṣiṇam ||
ภีษมะกล่าวว่า: เมื่อรับประทานแล้วพึงล้างมือและลุกขึ้น; และในยามราตรีไม่พึงนอนทั้งที่เท้ายังเปียกอยู่—ฤๅษีเทพนารทกล่าวว่านี่แลเป็นเครื่องหมายแห่งสทาจาร. สถานที่สะอาดศักดิ์สิทธิ์ โรงยัญพิธี เขตเทวสถาน สี่แยก โคผู้ (วัวเพศผู้) เทวาลัย พราหมณ์ ผู้ทรงธรรม และไจตยะ (ต้นไม้หรือศาลศักดิ์สิทธิ์ที่เกี่ยวเนื่องกับเทพ)—พึงทำประทักษิณาโดยให้สิ่งเหล่านี้อยู่เบื้องขวาเป็นนิตย์. และในธรรมของคฤหัสถ์ ยังนับว่าประเสริฐยิ่งคือจัดอาหารชนิดเดียวกันให้แก่แขก คนรับใช้ และคนในเรือนของตน—ปราศจากความลำเอียง.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches sadācāra (good conduct): maintain bodily cleanliness (wash after eating; avoid sleeping with wet feet), show reverence through pradakṣiṇā (keeping the revered on one’s right), and practice fairness in household hospitality by providing the same food to guests, servants, and family.
In Śānti Parva, Bhishma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and proper conduct. Here he lists everyday ethical and ritual behaviors—acts of cleanliness, respectful movement around sacred persons/places, and equitable treatment within the household—presented as markers of civilized, dharmic life.