Shloka 25
Jñāna-yoga and Karma-phala: Manu–Bṛhaspati on Akṣara and the Limits of Mantra
त्वंकारं नामधेयं च ज्येष्ठानां परिवर्जयेत् । अवराणां समानानामुभयेषां न दुष्यति,अपनेसे बड़ोंका नाम लेकर या तू कहकर न पुकारे, जो अपनेसे छोटे या समवयस्क हों, उनके लिये वैसा करना दोषकी बात नहीं है
tvaṃkāraṃ nāmadheyaṃ ca jyeṣṭhānāṃ parivarjayet | avarāṇāṃ samānānām ubhayeṣāṃ na duṣyati ||
ภีษมะกล่าวว่า—พึงเว้นการเรียกผู้ใหญ่ด้วยชื่อ หรือเรียกด้วยสรรพนามสนิทว่า ‘เจ้า/เธอ’ (ตฺวํ). แต่สำหรับผู้อ่อนวัยกว่าหรือวัยเดียวกัน การเรียกเช่นนั้นไม่เป็นโทษแก่ทั้งสองฝ่าย คำสอนนี้ย้ำว่าถ้อยคำที่ให้เกียรติเป็นการปฏิบัติธรรมในมรรยาทสังคม
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Respectful speech is part of dharma: do not address elders by name or with overly familiar ‘tvaṃ’; with juniors or equals, such address is not inherently blameworthy.
In Śānti Parva’s instruction on righteous conduct, Bhīṣma lays down a rule of etiquette and moral discipline regarding how one should speak to elders, equals, and juniors.