Shloka 103

Jāpakānāṃ Gatiḥ — The Destinies of Japa-Practitioners (Śānti Parva 12.190)

Devanagari script

विद्यां मानापमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादत: । क्रोध और लोभ मनुष्यके कल्याणमें बाधा डालनेके लिये सदा उद्यत रहते हैं; अतः पूरी शक्ति लगाकर इन दोनोंका निवारण करना चाहिये। धन-सम्पत्तिको क्रोधके आघातसे बचाना चाहिये

Transliteration

vidyāṁ mānāpamānābhyām ātmānaṁ tu pramādataḥ | krodhaś ca lobhaś ca manuṣyasya kalyāṇe bādhāṁ kartuṁ sadodyatau; ataḥ pūrṇaśaktyā etayor nivāraṇaṁ kartavyam | dhana-sampattiṁ krodhāghātāt rakṣet, tapaḥ mātsaryāghātāt rakṣet, vidyāṁ mānāpamānābhyāṁ rakṣet, ātmānaṁ ca pramādākramaṇāt rakṣet |

Translation

จงพิทักษ์ความรู้จากการกระทบกระแทกสองประการคือเกียรติและความอัปยศ และจงพิทักษ์ตนจากความประมาทเลินเล่อ โทสะและโลภะพร้อมเสมอที่จะขัดขวางความเจริญของมนุษย์; เพราะฉะนั้นจงเพียรเต็มกำลังเพื่อข่มสองสิ่งนี้ จงคุ้มครองทรัพย์จากคมทุบของโทสะ คุ้มครองตบะจากคมทุบของความริษยา คุ้มครองความรู้จากเกียรติและความอัปยศ และคุ้มครองตนจากกระแสเชี่ยวของความประมาท

Word by Word

• {'vidyā': 'knowledge

• disciplined understanding', 'māna': 'honor

• pride (as social recognition)', 'apamāna': 'dishonor

• humiliation', 'mānāpamānābhyām': 'by/through honor and dishonor (instrumental dual)', 'ātmānaṁ': 'the self

• one’s own person/mind', 'pramāda': 'heedlessness

• moral carelessness', 'krodha': 'anger

• wrath', 'lobha': 'greed

• covetousness', 'kalyāṇa': 'welfare

• auspicious well-being', 'bādhā': 'obstruction

• impediment', 'sadā udyata': 'always ready/intent

• ever poised', 'nivāraṇa': 'restraint

• warding off', 'dhana-sampatti': 'wealth and possessions

• material resources', 'āghāta': 'blow

• damaging impact', 'tapas': 'austerity

• ascetic merit', 'mātsarya': 'envy

• resentful competitiveness', 'rakṣet': 'one should protect/guard (optative/imperative sense)', 'ākramaṇa': 'attack

Speaker

भरद्वाज उवाच

Characters & Entities

• Bharadvāja

Educational Q&A

What is the core teaching?

Welfare depends on vigilant self-guarding: restrain anger and greed, and protect key inner assets—wealth, austerity, and knowledge—from the specific forces that corrupt them (anger, envy, and the sway of praise/blame), while avoiding heedlessness.

What is happening in the narrative?

In the didactic setting of Śānti Parva, Bharadvāja delivers moral instruction, mapping common human vulnerabilities (anger, greed, envy, and negligence) and prescribing deliberate restraint and protection of one’s virtues and resources.