Shloka 7
Adhyāya 189: Japa—Inquiry into the Jāpaka, Method
Vidhi), and Fruit (Phala
काम: क्रोधो भयं लोभ: शोकझश्िन्ता क्षुधा श्रम: । सर्वेषां नः प्रभवति कस्माद् वर्णो विभिद्यते,काम, क्रोध, भय, लोभ, शोक, चिन्ता, क्षुधा और थकावटका प्रभाव हम सब लोगोंपर समानरूपसे ही पड़ता है; फिर वर्णोका भेद कैसे सिद्ध होता है?
kāmaḥ krodho bhayaṁ lobhaḥ śokaś cintā kṣudhā śramaḥ | sarveṣāṁ naḥ prabhavati kasmād varṇo vibhidyate ||
ภรทวาชกล่าวว่า “ความใคร่ โทสะ ความกลัว ความโลภ ความโศก ความกังวล ความหิว และความเหนื่อยล้า—สิ่งเหล่านี้ย่อมเกิดแก่เราทุกคนเสมอกัน แล้ววรรณะจะแตกต่างกันได้ด้วยเหตุอันใด?”
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
Bharadvāja argues that fundamental human drives and vulnerabilities—desire, anger, fear, greed, grief, anxiety, hunger, and fatigue—are common to all people; therefore, mere birth-based distinctions of varṇa require justification beyond shared human nature.
In Śānti Parva’s reflective discourse on dharma and social order, Bharadvāja poses a probing question about the basis of varṇa-difference, challenging assumptions by pointing to universal human experiences.