Shloka 24
ध्यानयोगवर्णनम्
Description of the Path of Meditation
आत्मानं तं विजानीहि सर्वलोकहितात्मकम् | तस्मिन् य: संश्रितो देहे हाब्बिन्दुरिव पुष्करे,तुम क्षेत्रज््को आत्मा ही समझो। वह सर्वलोक-हितकारी है। इस शरीरमें रहकर भी वह कमल-पत्रपर पड़े हुए जलबिन्दुकी तरह वास्तवमें इससे पृथक् ही है
ātmānaṃ taṃ vijānīhi sarvalokahitātmakam | tasmin yaḥ saṃśrito dehe haṃsabindur iva puṣkare ||
ภรทวาชกล่าวว่า “จงรู้จักอาตมันนั้นว่าเป็น ‘กษेत्रชญะ’ ผู้มีสภาวะเป็นประโยชน์เกื้อกูลแก่โลกทั้งปวง แม้จะอาศัยอยู่ในกาย แต่แท้จริงย่อมแยกต่างหากจากกาย—ดุจหยดน้ำที่พักอยู่บนใบบัว”
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The Self (Ātman) is intrinsically oriented to universal welfare and is not truly bound to the body; even while dwelling in it, it remains untouched and distinct, like a water drop that does not cling to a lotus leaf.
In a didactic passage of the Śānti Parva, Bharadvāja instructs the listener to recognize the nature of the Ātman, using the lotus-leaf metaphor to emphasize inner detachment and the Self’s separateness from bodily identity.