Shloka 37
तथा खरो मृदू रूक्षो लघुर्गुरुतरोडपि च | एवं द्वादशधा स्पर्शों वायव्यो गुण उच्यते,उष्ण, शीत, सुख, दुःख, स्निग्ध, विशद, खर, मृदु, रूक्ष, हलका, भारी और अधिक भारी--इस प्रकार वायु-सम्बन्धी स्पर्श गुणके बारह भेद कहे जाते हैं
tathā kharo mṛdu rūkṣo laghur gurutaro 'pi ca | evaṃ dvādaśadhā sparśo vāyavyo guṇa ucyate ||
อีกประการหนึ่ง สัมผัสในความเกี่ยวเนื่องกับธาตุลม (วายุ) กล่าวไว้เป็นสิบสองประการ: หยาบและอ่อนนุ่ม; แห้ง; เบาและหนัก (ถึงหนักยิ่ง); และยังมีร้อนและเย็น สุขสบายและเจ็บปวด ลื่นมันและใส. ดังนี้แล คุณแห่งสัมผัสสิบสองประการอันสัมพันธ์กับวายุจึงถูกประกาศ.
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse classifies tactile experience (sparśa) as a set of distinct qualities and states that, in this teaching context, these are specifically attributed to the air principle (vāyavya guṇa). It presents a systematic, analytical way of understanding sensation by enumerating its modes.
In the didactic discourse of Śānti Parva, Bharadvāja is explaining a philosophical taxonomy of qualities. Here he continues an enumeration, stating that touch connected with Vāyu is described as twelvefold, listing representative tactile opposites such as rough/soft, light/heavy, and related experiential pairs.