Shloka 31
भृगु–भरद्वाजसंवादः: वर्णभेदस्य कर्माधारितव्याख्या
Bhrigu–Bharadvaja Dialogue: A Karma-Based Account of Varṇa
“जो किसी विषयका रस नहीं जानता, उसके मनमें कभी उसकी कामना भी नहीं होती। स्पर्शसे, दर्शनसे अथवा श्रवणसे भी कामनाका उदय होता है ।। न त्वं स््मरसि वारुण्या लट्वाकानां च पक्षिणाम् | ताभ्यां चाभ्यधिको भक्ष्यो न वक्चिद् विद्यते क्वचित्,“वारुणी मदिरा तथा चिड़िया--इन दोनोंका आप कभी स्मरण नहीं करते होंगे; क्योंकि इनको आपने नहीं खाया है; परंतु (जो तामसी मनुष्य इनको खाते हैं उनके लिये) कहीं और कोई भी भक्ष्य पदार्थ उन दोनोंसे बढ़कर नहीं है
na tvaṁ smarasi vāruṇyā laṭvākānāṁ ca pakṣiṇām | tābhyāṁ cābhyadhiko bhakṣyo na kvacid vidyate kvacit ||
ภีษมะกล่าวว่า “ท่านย่อมไม่ระลึกถึงสุรา ‘วารุณี’ และไม่ระลึกถึงนกที่เรียกว่า ‘ลัฏวากะ’ เพราะท่านไม่เคยกินหรือได้ลิ้มรสสิ่งเหล่านั้นเลย แต่สำหรับผู้มีจิตเอนเอียงไปทางตมัสและบริโภคมันแล้ว ย่อมเห็นว่าไม่มีอาหารใด ณ ที่ใดจะประเสริฐยิ่งกว่าสองสิ่งนั้น ความใคร่ย่อมบังเกิดจากการรู้ ‘รส’ ของสิ่งหนึ่ง—จะด้วยการสัมผัส การเห็น หรือแม้เพียงการได้ยินก็ตาม”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Desire does not arise in the mind without some prior ‘knowing’ of an object’s appeal—directly through the senses (touch, sight) or indirectly through hearing. What one has never tasted or experienced typically does not become an object of craving; but once habituated, even harmful items can appear ‘best’ to a tamasic person.
In the Shanti Parva’s instruction on ethics and mental discipline, Bhishma explains to his listener how cravings originate. He uses the example of Vāruṇī liquor and certain birds eaten by some people: since the listener has not consumed them, he does not even remember or desire them, whereas those who indulge may rank them above all other foods.