Shloka 26
अध्याय १७८ — प्राणवायुगतिः तथा शारीराग्निव्यवस्था
Adhyāya 178 — The courses of prāṇa-vāyu and the regulation of the bodily fire
ईहा धनस्य न सुखा लब्ध्वा चिन्ता च भूयसी । लब्धनाशे यथा मृत्युर्लब्धं भवति वा न वा,“धनकी इच्छा अथवा चेष्टा सुखदायिनी नहीं है। यदि धन मिल भी जाय तो उसकी रक्षा आदिके लिये बड़ी भारी चिन्ता बढ़ जाती है और यदि एक बार मिलकर वह नष्ट हो जाय, तब तो मृत्युके समान ही भयंकर कष्ट होता है और उद्योग करनेपर भी धन मिलेगा या नहीं, यह निश्चय नहीं होता
īhā dhanasya na sukhā labdhvā cintā ca bhūyasī | labdhanāśe yathā mṛtyur labdhaṃ bhavati vā na vā ||
ภีษมะกล่าวว่า “ความใฝ่หาและความพยายามเพื่อทรัพย์ มิใช่ความสุขโดยตัวมันเอง แม้ได้ทรัพย์มาแล้ว ความกังวลในการคุ้มครองและจัดการกลับยิ่งเพิ่ม และหากทรัพย์ที่ได้มาสูญสิ้น ความทุกข์นั้นน่าหวาดหวั่นดุจความตาย อีกทั้งแม้จะเพียรพยายาม ก็ไม่อาจแน่ใจได้ว่าจะได้ทรัพย์หรือไม่”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Wealth-seeking does not reliably produce happiness: acquisition brings increased worry, loss brings death-like suffering, and even effort cannot guarantee success. Therefore one should cultivate contentment and reduce attachment to wealth.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and right living, Bhīṣma advises Yudhiṣṭhira by reflecting on the psychological and ethical burdens of wealth—its pursuit, protection, and potential loss.