Shloka 30
अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः
Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’
अन्यथा न तो सुहृद् सुख देनेमें समर्थ हैं, न शत्रु दुःख देनेमें समर्थ हैं, न तो बुद्धि धन देनेकी शक्ति रखती है और न धन ही सुख देनेमें समर्थ होता है ।। न बुद्धिर्धनलाभाय न जाड्यबमसमृद्धये । लोकपर्यायवृत्तान्तं प्राज्ञो जानाति नेतर:,न तो बुद्धि धनकी प्राप्तिमें कारण है, न मूर्खता निर्धनतामें, वास्तवमें संसारचक्रकी गतिका वृत्तान्त कोई ज्ञानी पुरुष ही जान पाता है, दूसरा नहीं
brāhmaṇa uvāca | anyathā na te suhṛdaḥ sukha-dāne samarthāḥ, na śatravaḥ duḥkha-dāne samarthāḥ; na buddhiḥ dhana-dāne śaktiṃ rakṣati, na ca dhanaṃ sukha-dāne samarthaṃ bhavati || na buddhiḥ dhana-lābhāya, na jāḍyaṃ asamṛddhaye | loka-paryāya-vṛttāntaṃ prājño jānāti na itaraḥ ||
พราหมณ์กล่าวว่า “เรื่องมิได้เป็นดังที่ชนทั้งหลายเข้าใจกันเลย มิตรหาได้มีอำนาจแท้จริงในการประทานสุขไม่ และศัตรูก็มิได้มีอำนาจแท้จริงในการก่อทุกข์ ปัญญาโดยลำพังมิอาจบันดาลทรัพย์ได้ และทรัพย์ก็หาใช่สิ่งรับประกันสุขไม่ ปัญญามิใช่เหตุจำเป็นแห่งการได้ทรัพย์ และความทึบเขลาก็มิใช่เหตุจำเป็นแห่งความยากจน มีแต่บัณฑิตเท่านั้นที่รู้ความเวียนวนแห่งจักรวาลและการบังเกิดแห่งผลลัพธ์ คนอื่นหาได้รู้ไม่”
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Happiness and sorrow are not ultimately controlled by friends or enemies, nor are wealth and poverty strictly determined by intelligence or stupidity. The verse points to the complex, cyclical order of worldly outcomes (loka-paryāya), which only the wise discern, encouraging humility and detachment from simplistic blame or pride.
A Brahmin speaker delivers a reflective instruction in the Śānti Parva, correcting common assumptions about causality in human life—who causes our joy or pain, and what causes prosperity or lack of it—by emphasizing deeper patterns governing worldly events.