Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः

Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’

(अहमेको न मे कक्षरिन्नाहमन्यस्य कस्यचित्‌ । न तं पश्यामि यस्याहं तं न पश्यामि यो मम ।।) मैं तो अकेला हूँ। न तो दूसरा कोई मेरा है और न मैं किसी दूसरेका हूँ। मैं उस पुरुषको नहीं देखता, जिसका मैं होऊँ तथा उसको भी नहीं देखता, जो मेरा हो (न मुझपर किसीकी ममता है, न मेरा ही किसीपर ममत्व) ।। आत्मापि चायं न मम सर्वा वा पृथिवी मम । यथा मम तथाअन्‍न्येषामिति चिन्त्य न मे व्यथा | एतां बुद्धिमहं प्राप्य न प्रहष्पे न च व्यथे

aham eko na me kaścid nāham anyasya kasyacit | na taṃ paśyāmi yasyāhaṃ taṃ na paśyāmi yo mama || ātmāpi cāyaṃ na mama sarvā vā pṛthivī mama | yathā mama tathā anyeṣām iti cintya na me vyathā | etāṃ buddhim ahaṃ prāpya na praharṣe na ca vyathe ||

พราหมณ์กล่าวว่า “เราผู้เดียวโดดเดี่ยว ไม่มีผู้ใดเป็นของเราโดยแท้ และเราก็มิได้เป็นของผู้ใด เราไม่เห็นผู้ใดที่เราจะกล่าวได้ว่า ‘เป็นของเขา’ และไม่เห็นผู้ใดที่กล่าวได้ว่า ‘เป็นของเรา’ แม้ตัวตนนี้ก็มิใช่ ‘ของเรา’ ทั้งแผ่นดินทั้งปวงก็มิใช่ ‘ของเรา’ ครั้นใคร่ครวญว่า สิ่งที่เป็นแก่เราย่อมเป็นแก่ผู้อื่นฉันนั้น เราจึงไม่ระทมทุกข์ เมื่อได้บรรลุปัญญานี้แล้ว เราไม่ลิงโลดในสุข และไม่คร่ำครวญในทุกข์”

अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, प्रथमा, एकवचन
एकःalone, single
एकः:
Karta
TypeAdjective
Rootएक
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
मेof me, my
मे:
Sambandha
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
कश्चित्anyone, someone
कश्चित्:
Karta
TypePronoun
Rootकिम्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, प्रथमा, एकवचन
अन्यस्यof another
अन्यस्य:
Sambandha
TypeAdjective
Rootअन्य
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
कस्यचित्of anyone
कस्यचित्:
Sambandha
TypePronoun
Rootकिम्
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पश्यामिI see
पश्यामि:
TypeVerb
Rootदृश्
Formलट् (वर्तमान), उत्तम, एकवचन
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootयद्
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, प्रथमा, एकवचन
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
पश्यामिI see
पश्यामि:
TypeVerb
Rootदृश्
Formलट् (वर्तमान), उत्तम, एकवचन
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ममmine
मम:
Sambandha
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
आत्माself
आत्मा:
Karta
TypeNoun
Rootआत्मन्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिeven, also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
and
:
TypeIndeclinable
Root
अयम्this
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
ममmine
मम:
Sambandha
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
सर्वाentire
सर्वा:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
पृथिवीearth
पृथिवी:
Karta
TypeNoun
Rootपृथिवी
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ममmine
मम:
Sambandha
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
यथाas, just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
ममto me / my
मम:
Sambandha
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
तथाso, likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अन्येषाम्of others
अन्येषाम्:
Sambandha
TypeAdjective
Rootअन्य
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
चिन्त्यhaving reflected
चिन्त्य:
TypeVerb
Rootचिन्त्
Formल्यप् (क्त्वा-प्रत्ययः), अव्ययभाव, कर्तरि
not
:
TypeIndeclinable
Root
मेto me / for me
मे:
Sambandha
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
व्यथाdistress, pain
व्यथा:
Karta
TypeNoun
Rootव्यथा
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एताम्this
एताम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
बुद्धिम्understanding, attitude
बुद्धिम्:
Karma
TypeNoun
Rootबुद्धि
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, प्रथमा, एकवचन
प्राप्यhaving attained
प्राप्य:
TypeVerb
Rootप्र-आप्
Formल्यप् (क्त्वा-प्रत्ययः), अव्ययभाव, कर्तरि
not
:
TypeIndeclinable
Root
प्रहृष्येI rejoice
प्रहृष्ये:
TypeVerb
Rootप्र-हृष्
Formलट् (वर्तमान), उत्तम, एकवचन, आत्मनेपद
not
:
TypeIndeclinable
Root
and
:
TypeIndeclinable
Root
व्यथेI grieve
व्यथे:
TypeVerb
Rootव्यथा
Formलट् (वर्तमान), उत्तम, एकवचन, आत्मनेपद

ब्राह्मण उवाच

ब्राह्मण (a Brahmin speaker)
आत्मा (self)
पृथिवी (earth)