Shloka 11
असंतोषादिदोष-निरूपणम्
On the Faults of Discontent and the Discipline of Detachment
पत्राहारैरश्मकुट्टैदन्तोलूखलिकैस्तथा । अब्भक्षेवायुभक्षैश्न तैरयं नरको जित:,जो लोग पत्ते खाकर रहते हैं, जो पत्थरपर पीसकर अथवा दाँतोंसे ही चचाकर भोजन करनेवाले हैं (अर्थात् जो चक््कीका पीसा और ओखलीका कूटा नहीं खाते हैं) तथा जो पानी या हवा पीकर रह जाते हैं, उन तपस्वी पुरुषोंने ही नरकपर विजय पायी है
patrāhārair aśmakuṭṭair dantolūkhalikais tathā | abbhakṣair vāyubhakṣaiś ca tair ayaṃ narako jitaḥ ||
บรรดาตบะผู้ดำรงชีพด้วยใบไม้ ผู้กินอาหารที่บดบนหิน ผู้เคี้ยวด้วยฟันล้วน ๆ มิได้อาศัยของที่โม่ด้วยโม่หรือโขลกด้วยครก; และผู้ยังชีพด้วยน้ำเท่านั้น—กระทั่งด้วยลม—ตบะเหล่านั้นแลได้พิชิต ‘นรก’ นี้
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Rigorous self-restraint (tapas) is portrayed as a force that overcomes ‘naraka’—whether understood as literal hell or as the hellish consequences of sin and uncontrolled desire—emphasizing ethical purification through disciplined living.
In the Śānti Parva’s dharma-discourse setting, Yudhiṣṭhira cites extreme ascetic practices (leaf-diet, stone-ground fare, chewing without processed food, living on water or air) to illustrate how powerful austerity is considered in conquering suffering and moral downfall.