Shloka 47
Śānti-parva 168: Śoka-nivṛtti-buddhi (The Cognition that Reduces Grief) and Piṅgalā’s Nairāśya
एतत् प्रधानं च न कामकारो यथा नियुक्तोडस्मि तथा करोमि । भूतानि सर्वाणि विधिरन्नियुद्धक्ते विधिर्बलीयानिति वित्त सर्वे,इस प्रकार विचार करना ही मोक्षका प्रधान उपाय है, स्वेच्छाचार नहीं। विधाताने मुझे जिस कार्यमें लगा दिया है, मैं उसे ही करता हूँ। विधाता सभी प्राणियोंको विभिन्न कार्योंके लिये प्रेरित करता है। अतः आप सब लोगोंको ज्ञात होना चाहिये कि विधाता ही प्रबल है
etat pradhānaṃ ca na kāmakāro yathā niyukto ’smi tathā karomi | bhūtāni sarvāṇi vidhir niyuṅkte vidhir balīyān iti vitta sarve ||
ความใคร่ครวญเช่นนี้แลเป็นอุบายสำคัญยิ่งสู่ความหลุดพ้น มิใช่การประพฤติตามอำเภอใจ ข้าถูกแต่งตั้งให้ทำสิ่งใด ก็ทำสิ่งนั้นเอง บัญชาแห่งวิธีย่อมกำหนดสรรพชีวิตทั้งปวงให้ดำเนินไปตามหน้าที่ของตน เพราะฉะนั้นพวกท่านทั้งหลายจงรู้เถิดว่า วิธิ—บัญชาแห่งสวรรค์—ทรงอำนาจยิ่งกว่า
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that liberation-oriented living rests on thoughtful discernment and dutiful action, not on impulsive self-will; all beings are directed by vidhi (ordinance), which is portrayed as more powerful than personal preference.
In the Śānti Parva’s reflective discourse, Yudhiṣṭhira explains his stance on action: he performs the role assigned to him, emphasizing that a higher ordinance directs creatures into their respective duties, and urging listeners to recognize the strength of that ordinance.