Shloka 25
बक-गौतमाख्यानम् / The Baka–Gautama Account
On Gratitude and Friendship Ethics
अकृष्टाश्वैव हंसाश्चन ऋषयो वाग्नियोनय: । वानप्रस्था: पृश्रयश्च स्थिता ब्रह्मानुशासने,भृगु, अत्रि और अड्जिरा-ये सिद्ध मुनि, तपस्याके धनी काश्यपगण, वसिष्ठ, गौतम, अगस्त्य, देवर्षि नारद, पर्वत, वालखिल्य ऋषि, प्रभास, सिकत, घृतप (घी पीकर रहनेवाले), सोमप (सोमपान करनेवाले), वायव्य (वायु पीकर रहनेवाले), मरीचिप (सूर्यकी किरणोंका पान करनेवाले) और वैश्वानर तथा अकृष्ट (बिना जोते-बोये उत्पन्न हुए अन्नसे जीविका चलानेवाले), हंसमुनि (संन्यासी), अग्निसे उत्पन्न होनेवाले ऋषिगण, वानप्रस्थ और पृश्चरिगण--ये सभी महात्मा ब्रह्माजीकी आज्ञाके अधीन रहकर सनातनधर्मका पालन करने लगे
bhīṣma uvāca |
akṛṣṭāś caiva haṃsāś ca ṛṣayo vāgnayonayaḥ |
vānaprasthāḥ pṛśrayāś ca sthitā brahmānuśāsane ||
ภีษมะกล่าวว่า “ผู้ยังชีพด้วยธัญพืชที่งอกขึ้นโดยไม่ต้องไถหว่าน ผู้เป็นนักบวช ‘หังสะ’ เหล่าฤๅษีผู้กำเนิดจากไฟ เหล่าวานปรัสถะผู้อยู่ป่า และหมู่นักตบะปฤศรยะ—ทั้งหมดนี้ตั้งมั่นอยู่ใต้พระบัญชาของพรหมา ทรงไว้ซึ่งสันตนธรรมอันนิรันดร์”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents exemplary ascetic and forest-dwelling modes of life as legitimate expressions of dharma when they are aligned with Brahmā’s ordinance—i.e., with the cosmic and scriptural order—thereby emphasizing that true religious life is measured by conformity to dharma rather than by mere external austerity.
In Bhishma’s instruction during the Śānti Parva, he lists categories of sages and renunciants—those living on uncultivated produce, ‘haṃsa’ ascetics, fire-born seers, and vānaprasthas—describing them as steadfast followers of the eternal dharma under Brahmā’s command.