Shloka 20
बक-गौतमाख्यानम् / The Baka–Gautama Account
On Gratitude and Friendship Ethics
उद्धिद: स्वेदजाश्वैव साण्डजाश्न जरायुजा: । जज्ञे तात जगत् सर्व तथा स्थावरजड्भमम्,उन्हीं कन््याओंसे समस्त प्राणी, देवता, पितर, गन्धर्व, अप्सरा, नाना प्रकारके राक्षस, पशु, पक्षी, मत्स्य, वानर, बड़े-बड़े नाग, जल और स्थलमें विचरनेवाले सब प्रकारके पक्षिगण, उद्भिज्ज, स्वेदज, अण्डज और जरायुज प्राणी उत्पन्न हुए। तात! इस प्रकार सम्पूर्ण स्थावर-जड़म जगत् उत्पन्न हुआ
udbhijjaḥ svedajāś caiva aṇḍajāś ca jarāyujāḥ | jajñe tāta jagat sarvaṃ tathā sthāvara-jaṅgamam ||
ภีษมะกล่าวว่า “บรรดาสัตว์ที่เกิดจากหน่อ (พืช), เกิดจากความชื้น, เกิดจากไข่ และเกิดจากครรภ์—ล้วนบังเกิดขึ้น. โอ้ลูกเอ๋ย! ด้วยประการฉะนี้ โลกทั้งมวลจึงอุบัติขึ้น ทั้งส่วนที่อยู่นิ่งและส่วนที่เคลื่อนไหว”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a traditional Indian taxonomy of living beings by modes of birth—sprout-born, moisture-born, egg-born, and womb-born—emphasizing that the whole cosmos (both immobile and mobile life) is encompassed within an ordered creation.
In Bhīṣma’s instruction during the Śānti Parva, he describes how the entire world came into being, summarizing creation as the emergence of all creatures in four broad categories, culminating in the totality of the moving and unmoving universe.