Shloka 61
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
काले चतुर्थे भुठ्जानो ब्रह्मचारी व्रती भवेत् । स्थानासनाभ्यां विहरेत त्रिरह्वाभ्युपयन्नप: । एवमेव निराकर्ता यश्षाग्नीनपविध्यति
kāle caturthe bhuñjāno brahmacārī vratī bhavet | sthānāsanābhyāṁ viharet trir ahvābhyupayann apaḥ | evam eva nirākartā yaḥ agnīn apavidhyati |
ภีษมะกล่าวว่า “พึงรับประทานอาหารเฉพาะในเวลาที่สี่ตามกำหนด ดำรงตนเป็นพรหมจารีและผู้ถือวัตร พึงใช้วันคืนด้วยความสำรวม—เพียงยืนหรือเพียงนั่ง—และวันละสามครั้งเข้าไปหาน้ำเพื่อชำระให้บริสุทธิ์ ด้วยวิธีนี้เองเป็นการชดใช้โทษอันถูกต้องสำหรับผู้ที่ทอดทิ้งหรือเพิกเฉยต่อไฟศักดิ์สิทธิ์”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse prescribes a disciplined penance: regulated eating, celibacy, vow-observance, restrained posture (standing/sitting), and thrice-daily ritual water-taking, as an expiation for neglecting the sacred household fires.
In Bhishma’s dharma-instruction in the Śānti Parva, he lays down a specific rule of conduct (austerity and purification regimen) to rectify the fault of abandoning or failing to maintain the sacred fires.