Shloka 4
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
सर्वरत्नानि राजा हि यथाईँ प्रतिपादयेत् । ब्राह्मणा एव वेदाश्व यज्ञाश्व बहुदक्षिणा: । अन्योन्यं विभवाचारा यजन्ते गुणत: सदा,राजाको चाहिये कि वह ब्राह्मणोंको उनकी योग्यताके अनुसार सब प्रकारके रत्नोंका दान करे; क्योंकि ब्राह्मण ही वेद एवं बहुसंख्यक दक्षिणावाले यज्ञरूप हैं। अपनी सम्पत्तिके अनुसार समस्त कार्योंका आयोजन करनेवाले वे ब्राह्मण सदा आपसमें मिलकर गुणपयुक्त यज्ञका अनुष्ठान करते हैं
sarvaratnāni rājā hi yathārhaṃ pratipādayet | brāhmaṇā eva vedāś ca yajñāś ca bahudakṣiṇāḥ | anyonyaṃ vibhavācārā yajante guṇataḥ sadā |
ภีษมะกล่าวว่า—พระราชาพึงประทานรัตนะและของมีค่าทุกประการแก่พราหมณ์ตามควรแก่ฐานะ เพราะพราหมณ์เองเป็นดุจเวท และเป็นดุจยัญญะอันมีทักษิณามากมาย พราหมณ์เหล่านั้นดำเนินจารีตตามกำลังทรัพย์ของตน และย่อมร่วมกันประกอบยัญญะอันเปี่ยมด้วยคุณความดีและความประเสริฐอยู่เสมอ
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches rāja-dharma regarding dāna: a ruler should give valuable gifts appropriately (yathārham), recognizing that supporting learned Brāhmaṇas sustains Vedic study and the performance of yajñas, which uphold social and moral order.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on governance and ethics. Here he emphasizes the king’s duty to honor and support Brāhmaṇas with fitting gifts, since they maintain Vedic knowledge and conduct sacrifices—often collectively and according to their means.