Shloka 32
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
स्त्रीर॒त्नं दुष्कुलाच्चापि विषादप्यमृतं पिबेत् । अदृष्या हि स्त्रियो रत्नमाप इत्येव धर्मतः,नीच कुलसे भी उत्तम स्त्रीको ग्रहण कर ले, विषके स्थानसे भी अमृत मिले तो उसे पी ले; क्योंकि स्त्रियाँ, रतन और जल--ये धर्मतः दूषणीय नहीं होते हैं
strīratnaṃ duṣkulāccāpi viṣād apy amṛtaṃ pibet | adṛśyā hi striyo ratnam āpa ity eva dharmataḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “พึงรับสตรีผู้ประเสริฐ แม้จะมาจากตระกูลต่ำ; และหากพบอมฤตแม้อยู่ในที่แห่งพิษ ก็พึงดื่ม. เพราะตามหลักธรรม สตรี แก้วรัตนะ และน้ำ หาใช่สิ่งที่ควรถูกปฏิเสธว่า ‘มัวหมอง’ ไม่.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Judge by intrinsic worth rather than origin: an excellent woman should be accepted even if her family is low, and true benefit should be taken even if found in an unlikely or impure-seeming place; dharma discourages blanket rejection of women, jewels, and water as inherently ‘defiled’.
In Shanti Parva’s instruction on righteous conduct, Bhishma gives a proverbial rule to Yudhishthira: practical dharma requires discernment—embracing genuine virtue and benefit, not merely social pedigree or superficial notions of purity.