Shloka 29
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
यदेकरात्रेण करोति पाप॑ निकृष्टवर्ण ब्राह्मण: सेवमान: । स्थानासनाभ्यां विहरन् व्रती स त्रिभिर्वर्ष: शमयेदात्मपापम्,यदि ब्राह्मण एक रात भी किसी नीच वर्णके मनुष्यकी सेवा करे अथवा उसके साथ एक जगह रहे या एक आसनपर बैठे तो इससे जो पाप लगता है, उसको वह तीन वर्षों तक व्रतका पालन करते हुए पृथ्वीपर विचरनेसे दूर कर सकता है
yad ekarātreṇa karoti pāpaṁ nikṛṣṭavarṇa brāhmaṇaḥ sevamānaḥ | sthānāsanābhyāṁ viharan vratī sa tribhir varṣaiḥ śamayet ātmapāpam ||
ภีษมะกล่าวว่า—หากพราหมณ์แม้เพียงคืนเดียวรับใช้ผู้มีวรรณะต่ำ หรือคบหาด้วยการอยู่ร่วมสถานที่เดียวกันหรือร่วมอาสนะเดียวกัน ย่อมเกิดมลทินแห่งบาป แต่ด้วยการถือวัตรเคร่งครัดและจาริกไปบนแผ่นดิน เขาย่อมระงับและชำระบาปนั้นได้ภายในสามปี
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a dharma-śāstric idea of moral taint arising from intimate association (service, sharing place/seat) with someone deemed socially degraded, and prescribes a specific prāyaścitta: sustained vow-observance and wandering for three years to neutralize the incurred sin.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and expiation, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira by citing a rule-like statement: even brief association can generate demerit under certain purity norms, and he states the corresponding remedy and its duration.