Shloka 5
Virūpākṣa’s Dāna and Gautama’s Burden — the approach of Rājadharma
दत्तानुकीर्तिविंषम: क्षुद्रो नैकतिक: शठ: । असंविभागी मानी च तथा सझ्ी विकत्थन:
dattānukīrtiviṁśamaḥ kṣudro naikātikaḥ śaṭhaḥ | asaṁvibhāgī mānī ca tathā saṅgī vikatthanaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา บุรุษผู้ประกาศยกย่องทานของตนซ้ำแล้วซ้ำเล่า มีใจคับแคบ ตัดสินอย่างลำเอียง และคดโกง; ผู้ไม่ยอมแบ่งปัน พองด้วยทิฐิมานะ ติดข้องในกามคุณ และโอ้อวดลม ๆ แล้ง ๆ เพื่อหวังคำสรรเสริญ—ผู้นั้นแลชื่อว่าโหดร้าย เอนเอียงไปสู่กรรมอันนฤศংস์”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Cruelty is not only physical violence; it is also revealed through character—boasting of one’s gifts, pettiness, bias, deceit, refusal to share, pride, attachment to pleasures, and self-advertising speech.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma addresses the king and lists behavioral markers by which a person is recognized as nṛśaṁsa (ruthless/cruel), continuing a broader catalogue of unethical dispositions.