Shloka 19
त्रिवर्गविचारः
Tri-varga Deliberation: Dharma, Artha, Kāma
अनिन्दितो हाुकामात्मा नाल्पेष्वर्थ्यनसूयक: । समुद्रकल्प: स नरो न कथंचन पूर्यते,इन्द्रिय और मनको वशमें रखनेवाले पुरुषकी कभी निन्दा नहीं होती। उसके मनमें कोई कामना नहीं होती। वह छोटी-छोटी वस्तुओंके लिये किसीके सामने हाथ नहीं फैलाता अथवा तुच्छ विषय-सुखोंकी अभिलाषा नहीं रखता, दूसरोंके दोष नहीं देखता। वह मनुष्य समुद्रके समान अगाध गाम्भीर्य धारण करता है। जैसे समुद्र अनन्त जलराशि पाकर भी भरता नहीं है, उसी प्रकार वह भी निरन्तर धर्मसंचयसे कभी तृप्त नहीं होता
anindito hi akāmatmā nālpeṣv arthy anasūyakaḥ | samudrakalpaḥ sa naro na kathaṃcana pūryate ||
ภีษมะกล่าวว่า “ผู้สำรวมอินทรีย์และใจย่อมไม่ถูกติเตียน; ภายในปราศจากความใคร่ปรารถนา เขาไม่ยื่นมือขอผลประโยชน์เล็กน้อย ไม่ใฝ่หาสุขทางอินทรีย์อันตื้นเขิน และไม่เที่ยวมองหาความผิดของผู้อื่น บุคคลเช่นนั้นลึกดุจมหาสมุทร; และดังมหาสมุทรที่แม้รับสายน้ำมหาศาลก็ยังไม่เต็ม เขาก็ไม่อิ่มเอม—ยังสั่งสมธรรมอยู่เสมอโดยไม่หลงพอใจตน”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A truly disciplined person is free from craving, does not chase petty gains or trivial pleasures, and does not fault-find; such a person remains ever intent on increasing dharma, never becoming complacently 'full' of virtue.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on righteous conduct; here he describes the marks of a blameless, self-restrained person using the ocean as a metaphor for inexhaustible depth and continual growth in dharma.