Shloka 5
Bhīmasena’s Counsel on Grief, Inner Conflict, and the Duty of Kingship (भीमसेन-उपदेशः)
“आपके इस मोहसे सब कुछ संशयमें पड़ गया है। हमारे तन-मनमें व्याकुलता और निर्बलता प्राप्त हो गयी है। कथं हि राजा लोकस्य सर्वशास्त्रविशारद: । मोहमापद्यसे दैन्याद् यथा कापुरुषस्तथा
āpakē isa mōhasē saba kucha saṁśaya-mēṁ paṛa gayā hai. hamārē tana-manamēṁ vyākulatā aura nirbalatā prāpta hō gayī hai. kathaṁ hi rājā lokasya sarvaśāstraviśāradaḥ | moham āpadyasē dainyād yathā kāpuruṣas tathā || āpa sampūrṇa śāstrōṁ-kē jñātā aura isa jagat-kē rājā hōkara kyōṁ kāyara manuṣya-kē samāna dīnatā-vaśa mōha-mēṁ paṛē huē haiṁ. āpakō saṁsāra-kī gati aura agati dōnōṁ-kā jñāna hai. prabhō! āpasē na tō vartamāna chiptā hai aura na bhaviṣya hī.
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “เพราะความหลงของท่านนี้ ทุกสิ่งจึงตกอยู่ในความกังขา กายและใจของพวกเราถูกครอบงำด้วยความปั่นป่วนและความอ่อนแรง ท่านเป็นราชาแห่งโลกและเชี่ยวชาญในศาสตราทั้งปวง ไฉนจึงตกสู่ความหลงเพราะความท้อแท้ดุจคนขลาด? ท่านรู้ทั้งทางอันควรและทางอันไม่ควรของโลก โอ้พระผู้เป็นนาย ทั้งปัจจุบันและอนาคตไม่มีสิ่งใดปิดบังท่านได้”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler who is learned in śāstra is expected to remain steady and discerning; falling into moha from dainya is portrayed as a moral failure akin to cowardice. The verse stresses that knowledge and responsibility should translate into courage, clarity, and right action (gati) rather than paralysis and doubt (saṁśaya).
Vaiśampāyana reports a rebuking address to a king: the speaker laments that the king’s delusion has thrown everyone into uncertainty and weakness, and challenges how a world-ruler, expert in all teachings, can succumb to despondency like a coward—especially when he is said to know both the proper and improper courses of action, and to see present and future clearly.