Shloka 11
Tapas as the Root of Attainment (तपः—साधनमूलप्रशंसा)
कृपा : कर ् न फ सदैव शकुनास्तात मृगाश्चाथ तथा गजा: । वसन्ति तव संहृष्टा मनोहर मनोहरा:,“तात! मनोहर वृक्षराज! तुम्हारी शाखाओंपर सदा ही बहुत-से पक्षी तथा नीचे अनेकानेक मृग एवं हाथी प्रसन्नतापूर्वक निवास करते हैं
kṛpāḥ karṇaphāḥ sadaiva śakunās tāta mṛgāś cātha tathā gajāḥ | vasanti tava saṁhṛṣṭā manohara manoharāḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “ลูกเอ๋ย—โอ้ราชาแห่งพฤกษาผู้แสนงาม! บนกิ่งก้านของเจ้ามีนกนานาชนิดอาศัยอยู่เสมอ และเบื้องล่างก็มีฝูงกวางนับไม่ถ้วนกับช้างพากันอยู่ด้วยความรื่นรมย์ เพียงการดำรงอยู่ของเจ้านี่เองเป็นที่พึ่งพิง รวบรวมสรรพชีวิตให้สงบสุข”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A dhārmic person (or a noble refuge like the ‘king of trees’) supports others without discrimination: even diverse beings—birds, deer, elephants—find safety and joy. The ethical ideal is to become a shelter that enables life to flourish.
Bhīṣma addresses a ‘manohara’ great tree, praising it as a hospitable refuge where birds perch on the branches and animals—including elephants—live contentedly beneath, highlighting the tree’s protective, life-sustaining presence.