Shloka 86
Dama-pradhāna-dharma (Self-restraint as the Root of Dharma) — Śānti-parva 154
न मे मानुषलोको«यं मुहूर्तमपि रोचते । इस संसारमें सब कुछ असत्य एवं बहुत अरुचिकर है। यहाँ अनाप-शनाप बकनेवाले तो बहुत हैं, परंतु प्रिय वचन बोलनेवाले विरले ही हैं। यहाँ का भाव दुःख और शोककी वृद्धि करनेवाला है। इसे देखकर मुझे यह मनुष्यलोक दो घड़ी भी अच्छा नहीं लगता ।।
na me mānuṣa-loko ’yaṁ muhūrtam api rocate | aho dhig gṛdhra-vākyena yathaivābuddhayas tathā ||
ชัมพุกะกล่าวว่า “โลกมนุษย์นี้ไม่เป็นที่รื่นรมย์แก่ข้าแม้เพียงชั่วขณะ ที่นี่ทุกสิ่งดูเท็จและน่ารังเกียจยิ่ง ผู้พร่ำเพ้อไร้ยั้งคิดมีมาก แต่ผู้กล่าวถ้อยคำอ่อนหวานและเกื้อกูลมีน้อยนัก อารมณ์ของโลกนี้มีแต่เพิ่มพูนความทุกข์และความโศก ครั้นเห็นดังนี้ โลกมนุษย์นี้จึงไม่เป็นที่พอใจแก่ข้าแม้เพียงชั่วครู่ อนิจจา น่าละอาย! วาจาดุจนกแร้งมีอิทธิพลเช่นนี้เอง ทำให้ผู้คนก็กลายเป็นผู้เขลาไม่ต่างกัน”
जम्बुक उवाच
Educational Q&A
The verse critiques the moral atmosphere of the human world: falsehood, reckless talk, and speech that increases grief. It implies an ethical ideal of restrained, truthful, and kindly speech, and warns that predatory/harsh words degrade discernment and character.
Jambuka is speaking in a reflective, disillusioned tone, expressing disgust toward human society. He observes that many people speak nonsense while genuinely pleasing and benevolent speech is rare, and he condemns “vulture-like” speech for fostering folly and sorrow.