Shloka 106
Dama-pradhāna-dharma (Self-restraint as the Root of Dharma) — Śānti-parva 154
भीष्म उवाच गृध्रो5स्तमित्याह गतो गतो नेति च जम्बुक: । मृतस्य तं परिजनमूचतुस्तौ क्षुधान्विती
bhīṣma uvāca gṛdhro 'stam ity āha gato gato neti ca jambukaḥ | mṛtasya taṃ parijanam ūcatus tau kṣudhānvitau ||
ภีษมะกล่าวว่า “แร้งกล่าวว่า ‘เขาสิ้นแล้ว (ตายแล้ว)’ ส่วนหมาไนกลับกล่าวว่า ‘ไปแล้ว ไปแล้ว—ไม่ ไม่ได้ไป!’ ด้วยความหิวเป็นแรงขับ ทั้งสองจึงกล่าวถึงผู้ตายและหมู่ญาติของเขาเช่นนั้น”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Hunger and craving can bend perception and speech, leading beings to interpret even death and social bonds in self-serving ways; ethical clarity requires mastery over such impulses.
Bhishma reports a brief scene where a vulture and a jackal, both hungry, comment differently on someone’s death—one asserting it is over, the other repeatedly insisting ‘gone—no, not gone’—as they speak about the dead person and his family, highlighting appetite-driven distortion.