Shloka 13
अबुद्धिपूर्वकपापविमोचनप्रश्नः — Janamejaya’s Unintended Transgression and the Indrota Rebuke
'पक्षिप्रवर! आप अब संतानवान् और पुत्रवान् हो चुके हैं। अतः आप अपनी देहपर दया न करके धर्म और अर्थपर ही दृष्टि रखते हुए इस बहेलियेका ऐसा सत्कार करें, जिससे इसका मन प्रसन्न हो जाय ।। मत्कृते मा च संतापं कुर्वीथास्त्वं विहड़म । शरीरयात्राकृत्यर्थमन्यान् दारानुपैष्यसि,“विहंगम! आप मेरे लिये संताप न करें। आपको अपनी शरीरयात्राका निर्वाह करनेके लिये दूसरी स्त्री मिल जायेगी
pakṣipravara! āpa adhunā santānavān putravāṁś ca bhūtaḥ. ataḥ sva-dehe dayāṁ na kṛtvā dharma-artha-parāyaṇa-dṛṣṭyā asya vyādhasya tādṛśaṁ satkāraṁ kuru yena asya manaḥ prasīdati. mat-kṛte mā ca santāpaṁ kurvīthās tvaṁ vihaṅgama. śarīra-yātrā-kṛtyārtham anyān dārān upaiṣyasi.
ภีษมะกล่าวว่า “โอ้ยอดแห่งปักษา บัดนี้เจ้ามีบุตรและวงศ์สืบแล้ว เพราะฉะนั้นอย่ายึดติดด้วยความสงสารต่อกายของตน จงตั้งสายตาไว้ที่ธรรมะและอรรถะ แล้วต้อนรับนายพรานผู้นี้ให้สมควรจนใจเขาเบิกบาน และโอ้ปักษีเอ๋ย อย่าโศกเศร้าเพราะเรา เพื่อยังชีพสืบไป เจ้าจักได้คู่ครองอื่น”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma emphasizes prioritizing dharma and artha over personal attachment and bodily sentiment: respond to circumstances with ethical prudence, even honoring an agent of harm (the hunter) if it serves a higher moral and practical end, and accept life’s necessities without excessive grief.
Bhishma recounts counsel addressed to a bird: since the bird now has offspring, it should act with a view to duty and welfare, respectfully appease the hunter, and not mourn for Bhishma; the bird can continue life and sustain itself, even by finding another mate.