Shloka 31
कपोती-विलापः स्वर्गसंयोगश्च
The Dove’s Lament and Celestial Reunion
दिशो विलोकयामास विगाढ़ां प्रेक्ष्य शर्वरीम् दूरतो मे निवेशश्व अस्माद् देशादिति प्रभो,प्रभो! ताराओंसे भरा हुआ अत्यन्त निर्मल आकाश विकसित कुमुद-कुसुमोंसे सुशोभित सरोवर-सा प्रतीत होता था। आकाशको मेघोंसे मुक्त हुआ देख सर्दीसे काँपते हुए उस व्याधने सम्पूर्ण दिशाओंकी ओर दृष्टिपात किया और गाढ़े अन्धकारसे भरी हुई रात्रि देखकर मन-ही-मन विचार किया कि मेरा निवासस्थान तो यहाँसे बहुत दूर है
diśo vilokayāmāsa vigāḍhāṁ prekṣya śarvarīm | dūrato me niveśaś ca asmād deśād iti prabho prabho ||
ภีษมะกล่าวว่า “ครั้นเห็นราตรีทึบแน่นด้วยความมืด เขาก็เหลียวมองไปทุกทิศ เมื่อประจักษ์ความมืดอันลึกนั้น จึงรำพึงในใจว่า ‘จากที่นี่ เรือนของเรายังอยู่ไกล’ ท้องฟ้าที่ปลอดเมฆ กระจ่างใสและพราวด้วยดาว ดูประหนึ่งสระที่ประดับด้วยดอกกุมุทขาวบานเต็มที่; แต่ด้วยความหนาวสั่น นายพรานยังคงกวาดตามองรอบด้านและกังวลถึงระยะทางกลับบ้าน”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights practical discernment and human vulnerability: even amid a beautiful, clear night sky, one must attend to real conditions—cold, darkness, distance—and act with foresight. It subtly supports dharma as prudent, reality-based conduct rather than mere aesthetic delight.
A hunter, shivering in the cold, looks to all directions and, seeing the night’s deep darkness, thinks to himself that his home is far from where he is. Bhīṣma narrates this scene as part of the broader instruction in Śānti Parva.