Shloka 152
आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
अर्थार्थी जीवलोको<यं न कश्रित् कस्यचित् प्रिय: । सख्यं सोदर्ययोर्भ्रन्रोर्दम्पत्योर्वां परस्परम्
arthārthī jīvaloko 'yaṁ na kaścit kasyacit priyaḥ | sakhyaṁ sodaryayor bhrātroḥ dampatyor vāṁ parasparam ||
ภีษมะกล่าวว่า “โลกของสรรพชีวิตนี้มุ่งแสวงหาประโยชน์ตน ไม่มีผู้ใดเป็นที่รักของผู้ใดโดยไร้จุดหมาย แม้ไมตรีของพี่น้องร่วมมารดา หรือความรักตอบแทนกันของสามีภรรยา ก็มักตั้งอยู่บนประโยชน์ที่ต่างฝ่ายต่างได้รับ”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma highlights a hard ethical realism: worldly relationships often become transactional, sustained by perceived benefit. The implied counsel is to recognize this tendency, restrain selfishness, and ground conduct in dharma rather than mere advantage.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and statecraft after the war. Here he underscores the prevalence of self-interest in society, even within intimate bonds like siblinghood and marriage, as part of his broader moral and political instruction.