Shloka 1
अप ह< बक। हक २ >> चतुस्त्रिंशर्दाधिकशततमो< ध्याय: बलकी महत्ता और पापसे छूटनेका प्रायद्षित्त भीष्म उवाच अत्र धर्मानुवचनं कीर्तयन्ति पुराविद: । प्रत्यक्षावेव धर्मार्थो क्षत्रियस्य विजानत:,भीष्मजी कहते हैं--राजन्! प्राचीनकालकी बातोंको जाननेवाले विद्वान् इस विषयमें जो धर्मका प्रवचन करते हैं, वह इस प्रकार है--विज्ञ क्षत्रियके लिये धर्म और अर्थ--ये दो ही प्रत्यक्ष हैं
Bhīṣma uvāca: atra dharmānuvacanaṃ kīrtayanti purāvidaḥ | pratyakṣāv eva dharmārtho kṣatriyasya vijānataḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา! บัณฑิตผู้รู้เรื่องราวโบราณย่อมสาธยายคำสอนแห่งธรรมในเรื่องนี้ดังนี้—สำหรับกษัตริย์นักรบผู้มีปัญญา ธรรมะและอรรถะ—สองประการนี้แลเป็นความจริงที่ประจักษ์อยู่ตรงหน้า”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma frames kshatriya ethics as grounded in what is immediately evident in governance and life: dharma (right duty/justice) and artha (welfare, power, and material-political aims). A ruler must recognize both as direct, practical realities rather than abstract ideals alone.
In the Shanti Parva’s instruction to the king, Bhishma introduces an authoritative traditional teaching, citing ‘knowers of ancient lore,’ and begins a discourse that will explain dharma in this context—especially as it applies to a discerning warrior-king.