Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)

पीडितस्य किमद्वारमुत्पथो विधृतस्य च । अद्वारत: प्रद्रवति यदा भवति पीडित:,आपदग्रस्त मनुष्यके लिये कौन-सा द्वार नहीं है? (वह जिस ओरसे निकल भागे, वही उसके लिये द्वार है)। कैदीके लिये कौन-सा बुरा मार्ग है (वह बिना मार्गके भी भागकर आत्मरक्षा कर सके तो ऐसा प्रयत्न कर सकता है)। मनुष्य जब आपकत्तिमें घिरा होता है तब वह बिना दरवाजेके भी भाग निकलता है

pīḍitasya kim advāram utpatho vidhṛtasya ca | advārataḥ pradravati yadā bhavati pīḍitaḥ ||

ภีษมะกล่าวว่า “สำหรับผู้ที่ถูกภัยพิบัติบีบคั้น ที่ใดเล่าจะเรียกว่า ‘ไร้ทางออก’? และสำหรับผู้ถูกคุมขัง หนทางใดเล่าจะเป็น ‘ต้องห้าม’ อย่างแท้จริง? เมื่อมนุษย์ถูกผลักให้ถึงที่สุด เขาย่อมหนีออกไปได้แม้ทางที่มิใช่ประตูเลยก็ตาม”

पीडितस्यof the afflicted/distressed (person)
पीडितस्य:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootपीडित (√पीड्)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
किम्what?
किम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अद्वारम्not a door / no door (i.e., what is not a way out?)
अद्वारम्:
Karma
TypeNoun
Rootअद्वार
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
उत्पथःa wrong path / bypath
उत्पथः:
Karta
TypeNoun
Rootउत्पथ
FormMasculine, Nominative, Singular
विधृतस्यof one who is held/kept in custody
विधृतस्य:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootविधृत (वि+√धृ)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अद्वारतःfrom/through a doorless place; even without a door
अद्वारतः:
Apadana
TypeIndeclinable
Rootअद्वार
प्रद्रवतिruns forth / escapes
प्रद्रवति:
TypeVerb
Rootप्र+√द्रु
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा
भवतिbecomes / is
भवति:
TypeVerb
Root√भू
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
पीडितःafflicted/distressed (person)
पीडितः:
Karta
TypeAdjective
Rootपीडित (√पीड्)
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma