Shloka 12
Sahadeva on Attachment (mamatā), ‘mameti/na mameti’, and the Middle Path of Conduct
इस प्रकार श्रीमह्याभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत राजधमनुशासनपर्वमें नकुलवाक्यविषयक बारहवाँ अध्याय पूरा हुआ,भवान् पिता भवान् माता भवान् भ्राता भवान् गुरु: । दुःखप्रलापानार्तस्य तने त्वं क्षन्तुमहसि प्रभो! आप मेरे पिता, माता, भ्राता और गुरु हैं। मैंने आर्त होकर दुःखमें जो-जो प्रलाप किये हैं, उन सबको आप क्षमा करें
bhavān pitā bhavān mātā bhavān bhrātā bhavān guruḥ | duḥkha-pralāpān ārtasya tan me tvaṃ kṣantum arhasi prabho ||
นกุลกล่าวว่า “ท่านคือบิดาของข้าพเจ้า ท่านคือมารดาของข้าพเจ้า ท่านคือพี่น้องของข้าพเจ้า ท่านคือครูของข้าพเจ้า ข้าแต่พระผู้เป็นนาย ด้วยความทุกข์ร้อนใจ ข้าพเจ้าได้พร่ำรำพันกล่าวถ้อยคำคร่ำครวญไว้มาก ขอพระองค์โปรดอภัยให้ทั้งหมดนั้นเถิด”
नकुल उवाच
Educational Q&A
The verse models ethical humility: when grief leads to harsh or uncontrolled speech, one should acknowledge the lapse, honor the elder/teacher as a moral refuge, and seek forgiveness—restoring dharmic relations through repentance and restraint.
Nakula addresses a revered authority figure (treated as father, mother, brother, and guru) and apologizes for the lamenting words he uttered while distressed, asking to be pardoned for grief-driven outbursts.