Shloka 5
आपद्-राजनीतिः (Āpad-rājanīti) — Policy Options in Multi-Front Crisis
प्रतिग्रहमहं राज्ञां न करिष्ये कथठ्चन । अन््येषां चैव वर्णानामिति कृत्वा धियं तदा
pratigraham ahaṃ rājñāṃ na kariṣye kathaṃcana | anyeṣāṃ caiva varṇānām iti kṛtvā dhiyaṃ tadā
ฤๅษภะกล่าวว่า “เราไม่รับทานจากพระราชาเป็นอันขาด และไม่รับจากผู้คนแห่งวรรณะอื่นด้วย” ครั้นตั้งปณิธานไว้ในใจดังนี้แล้ว เขาก็ยึดมั่นประพฤติตามวัตรนั้นอย่างแน่วแน่
ऋषभ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches restraint and moral independence: refusing gifts (pratigraha), especially from powerful patrons like kings, to avoid obligation, compromise, or entanglement. It frames ethical purity as grounded in a firm inner resolve (dhiyaṃ kṛtvā).
Ṛṣabha articulates a personal vow: he decides that he will not accept gifts from kings, nor from others of different social orders, and he establishes this as a settled intention. The moment marks a deliberate commitment to an ascetic or principled mode of life.